Stichting Monument en Landschap

Najaarsbijeenkomst Monument en Landschap biedt terugblik op ‘75 jaar bevrijding’

 “Het is een onbeschrijfelijke ellende”  Polderbewoners op de vlucht, soldaten vast door verraderlijk water, mensen opgepakt in sluisje. Een terugblik op ’75 jaar bevrijding’ is ook in de gemeente Berg en dal onlosmakelijk verbonden met schrijnende verhalen uit de oorlogsjaren zelf. Dat is eens te meer gebleken uit de voordrachten van Hans van der Wiel en Kitty Gerritsen tijdens de drukbezochte Najaarsbijeenkomst van stichting Monument en Landschap (M&L).  Door Henk Verhagen M&L-voorzitter Mathé Prick opende in Het Supplement met enkele fragmenten van een brief van dominee Van der Linden, waarna hij het woord gaf aan sociaal-geograaf Hans van der Wiel. Water als wapen Van der Wiel ging met woord en beeld uitvoerig in op het aspect ‘water’, dat in de oorlog vaak dienst deed als ‘wapen’. Zo was daar half november 1944 de waterbubbel, zoals de spreker het noemde, die de Canadese bevrijders omsingelde doordat ze buitendijks aan het werk waren. Nadat de Duitsers op 2 december 1944 de dijk bij Elden lieten springen, liep de Betuwe met nog meer water onder. “Soms steeg het peil met wel twee meter in een dag tijd”, aldus Van der Wiel. De toehoorders kregen veel situatietekeningen te zien met stellingen, linies, de dijk bij Erlecom die door de bezetter volgens Van der Wiel ongemerkt kon worden opgeblazen, Canadezen die dachten te weten waar de Duitsers zaten. Alle passeerden ze de revu. Als antwoord op het vele water zetten de bevrijders amfibievoertuigen in, of ander materieel dat niet in alle gevallen even adequaat bleek te zijn. Wie meer details over aanval en verdediging en de betekenis van het overvloedig water wil weten, kan terecht bij Van der Wiels boek Water als wapen in Ooijpolder en Duffelt Nov´44-Feb´45. Daarin beschrijft hij in 186 pagina’s wat de Duffelt en Ooijpolder hebben doorgemaakt in de oorlogsjaren.   Bange Dagen In oktober stond Kekerdom stil bij de evacuatie van 75 jaar geleden, onder meer met een herdenkingstocht. Bezig met dit onderwerp kwamen de dorpelingen van het een in het ander, bleek uit de voordracht van Kitty Gerritsen. “Er zijn nog 22 mensen in Kekerdom die de oorlog hebben meegemaakt.” En allemaal hebben ze nog verhalen te vertellen die het optekenen meer dan waard zijn. Dat gebeurt dan ook in het boek Kekerdom in Bange Dagen, dat in maart 2020 wordt uitgegeven. En volgend jaar op Bevrijdingsdag houdt Kekerdom een Bevrijdingspicknick als passend vervolg. Gerritsen: “Want wat destijds is gebeurd, mag niet vergeten worden.” Hoe het kan gaan met zoiets? Gerritsen: “Ik heb het meegemaakt met Mientje, mijn overbuurvrouw. Ze kon niks vertellen over de oorlog, zei ze. Ze had nog wel wat liggen. Ze haalde een klein doosje tevoorschijn dat ze had sinds haar vader was gestorven.” Dat doosje was van een jongetje geweest die er een klein briefje en een potloodstompje in had bewaard. Dit knulletje en zijn vriendje waren in de oorlog door een granaat omgekomen. “Mientjes vader vond het doosje en droeg het sindsdien altijd bij zich”, hoorde Gerritsen haar buurvrouw zeggen. “Er was niemand die dat wist.” Sluisje Er is meer wat niemand of slecht weinigen weten. Tijdens de herdenkingstocht in oktober bleek driekwart van de deelnemers volgens Gerritsen niets te weten van ‘het sluisje’. Toen Kekerdom in september 1944 in de frontlinie kwam liggen, zochten mensen hun heil in schuilplaatsen. Zoals het sluisje student-priester Adriaan van Sonsbeek in zijn dagboek beschreven heeft. Op 3 oktober 1944 noteert hij: “Die sluis bestaat uit vier kanalen, die aan een kant een sluisvaldeur hebben, die dicht zaten. Aan de kant van het dorp is het open en het water staat vlak aan de rand. Wind en regen slaan er binnen – kachels kunnen er niet instaan en zo zitten daar 84 mensen uit Nijmegen, Leuth en Kekerdom op een handvol stroo. Het is een onbeschrijfelijke ellende.”

Fragment uit het dagboek van student-priester Adriaan van Sonsbeek.

  Voorzitter Prick vatte de verhalen samen met ‘heel indrukwekkend’.          

Deel het op Social Media

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest